Ծխախոտամոլություն

ԾԽԱԽՈՏ

          Նյարդային համակարգը համարվում է մեր օրգանիզմի բարդ համակարգերից մեկը, իսկ գլխուղեղը մեր օրգանիզմի ամենակարևոր բաղադրիչն է, որը հանդիսանում է բոլոր օրգանների և համակարգերի կարգավորիչ կենտրոնը։

          Մեր ֆիզիկական և հոգեկան առողջությունը կախված է գլխուղեղի և նյարդային համակարգի վիճակից։ Այդ պատճառով ծխախոտի վնասակար ազդեցությունների մասին խոսելիս պետք է առաջին հերթին նշել նրա վնասակար ազդեցությունը նյարդային համակարգի վրա։

          Ներթափանցելով թոքեր, 8 վայրկյանի ընթացքում նիկոտինը արյան միջոցով թափանցում է գլխուղեղ։ Նիկոտինը ազդում է նյարդային համակարգի բոլոր մասերի վրա և հենց նյարդային համակարգն է, որ մեզ հարմարեցնում է նիկոտինին, դարձնելով նրա գերին։

Ծխախոտի ծխի բաղադրամասերը, հիմնականում նիկոտինը, ակտիվորեն ազդում են բոլոր նյարդային ֆունկցիաների վրա, իսկ առավել զգայուն է կենտրոնական նյարդային համակարգը և առաջին հերթին գլխուղեղի բջիջները։

Նիկոտինի ազդեցությամբ տեղի է ունենում ուղեղի անոթների նեղացում, որն էլ բերում է ուղեղ հոսող արյան քանակի նվազման։ Դրա հետ կապված առաջ են գալիս հաճախակի գլխացավեր, հիշողության վատացում։

          Գիտնականները պարզել են, որ ծխողների մոտ գլխուղեղի բջիջների կենսաբանական ակտիվությունը թուլանում է։ Դա կախված է նաև ծխած ծխախոտների քանակից։

          Օրգանիզմի՝ ծխախոտից կախվածությունն առաջանում է նրա բաղադրության մեջ նիկոտինի և խեժի առկայության պատճառով։ Ծխախոտը կարող է առաջացնել բերանի, կոկորդի և իհարկե թոքերի քաղցկեղ։ Հետազոտությունների արդյունքները վկայում են նաև, որ ծխելը կարող է առաջացնել խրոնիկ բրոնխիտ կամ դժվարացնել շնչելու գործընթացը։

          Ծխելիս խեժի մասնիկներն անցնում են շնչառական համակարգ և մտնում շրջանառության մեջ։ Այս կպչուն նյութը ոչ միայն «ներկում է» ատամները, այլ մնացորդներ է թողնում թոքերի նուրբ հյուսվածքների վրա։ Խեժի մեջ պարունակվող քաղցկեղածին բենզոպիրինը նպաստում է քաղցկեղի առաջացմանը։

          Չնայած նրան, որ ածխածնի մոնօքսիդը անհոտ գազ է, այն շատ վատթար հետևանքներ կարող է ունենալ շնչառության համար, քանի որ ծխելու ժամանակ այն փոխարինում է արյան մեջ պարունակվող թթվածնին։ Ածխածնի մոնօքսիդի հեմոգլոբինի հետ հեշտորեն կապվելու ունակությունը հանգեցնում է գլխուղեղ և սիրտ մատակարարվող արյան մեջ թթվածնի քանակի նվազեցմանը։

          Ծխախոտի մեջ պարունակվող բոլոր թունավոր նյութերը կարող են առաջացնել շնչառական համակարգի օրգանների հիվանդություններ, դրանք կարող են նաև վնասել արյունատար անոթներն ու սիրտը։ Ծխախոտի բաղադրության մեջ մտնում են նաև այնպիսի երկաթներ, ինչպիսիք են արճիճն ու կադմիումը, որոնք իրենց բնույթով ևս քաղցկեղածին են։

Ծխախոտի մեջ առկա նիկոտինը ծխախոտ օգտագործողի մոտ առաջացնում է հոգեբանական, հետագայում նաև կենսաբանական կախվածություն։

Թութունը Հայաստանում մահվան պատճառների՝ սիրտ-անոթային հիվանդությունների և քաղցկեղի առաջնային ռիսկի գործոնն է և կանխելի մահվան գերագույն պատճառը աշխարհում։ Թութունի օգտագործումը սովորաբար սիրտ-անոթային հիվանդությունների պատճառ է դառնում, և ծխելը սրտի կաթվածների, ուղեղի կաթվածների, քրոնիկական թոքային կառուցվածքային հիվանդության, և քաղցկեղի (հատկապես թոքի քաղցկեղի, խռչակի և բերանի քաղցկեղների, և ենթաստամոքսային քաղցկեղի) հիմնական ռիսկի գործոնն է։ Թութունը նաև ծայրամասային անոթային հիվանդության և հիպերլարվածության պատճառ է դառնում։

Զարգացող երկրներում վաճառվող ծխախոտները սովորաբար ավելի բարձր ձյութի բաղադրություն են ունենում, և ավելի հավանական է, որ ֆիլտրացված չլինեն՝ այս շրջանում ավելացնելով թութունին վերաբերող հիվանդությունների դիմաց խոցելիությունը։

Ծուխը պարունակում է մի քանի քաղցկեղածին պիրոլիտ արտադրանքներ, որոնք միանում են ԴՆԹ-ին և շատ ծագումնաբանական մուտացիաների պատճառ դառնում։ Ավելի քան 19 ճանաչված քաղցկեղածին գոյություն ունեն ծխախոտի ծուխի մեջ։ Թութունը նաև պարունակում է նիկոտին, որը հույժ կախվածություն առաջացնող փոսիխոակտիվ քիմիական նյութ է։ Թութուն ծխելիս նիկոտինը ֆիզիկական և հոգեբանական կախվածություն է առաջացնում։

Որքան ավելի վաղ է մարդը սկսում ծխել, այնքան ավելի մեծ է վտանգը նրա առողջությանը և այնքան ավելի դժվար թողնել ծխելը։

ԾԽԵԼԸ ՎՆԱՍԱԿԱՐ Է ԱՌՈՂՋՈւԹՅԱՆԸ